ما توجّه علاقه‌مندان را به بحث ، دقّت نظر و مطالعه دقيق و موشكافانه اين سند جلب مىكنيم و اميدواريم چنان كه شايد و بايد مورد عنايت محقّقان قرار گيرد . در اينجا چند نكته را در اين باره مورد توجّه قرار مىدهيم ؛ ب . بررسى سند مورّخان اين سند را به عنوان تنظيم‌كننده روابط مهاجران و انصار با هم از يك سو و روابط آنان و يهوديان از سوى ديگر آورده‌اند . در عين حال برخى مدّعىاند كه اين نظام‌نامه يك سند نيست ، بلكه عبارت است از چند سند و عهدنامهء جداگانه كه برخى پيوست همديگر شده است . اينان معتقدند كه اين اسناد در دو مرحله نوشته شده است ؛ مرحلهء اوّل ، در اين مرحله به موجب همين سند عناصر مختلف قبايل عرب تحت زعامت و رهبرى پيغمبر اكرم ( ص ) متّحد شده ، به صورت يك ملّت يك پارچه درآمدند . مرحلهء دوم ، قدرت و همبستگى اين امّت واحده براى اعمال فشار بر يهوديان به منظور كسب همكارى و تعاون آنان براى رويارويى با هر گونه فشار خارجى ، به كار گرفته شد . هيچ ضرورتى ندارد كه همهء توافقات در يك زمان انجام شده باشد . در اين دو مرحله نيز گونه‌هاى مختلفى بوده است كه باعث شده ، برخى مواد مطابق شرايط روز و حوادث تازه به طور مداوم افزوده شود تا با تعهّدات جديد و شرايط ديگرى با اين حوادث و اتّفاقات مقابله كنند . دليل اينان تكرار برخى مواد سند است ، چرا كه ديده مىشود اين مواد بر تعهّدات و شروط يكسانى تأكيد دارد . همانند دو عبارتى كه مىگويد : به هنگام بروز جنگ يهوديان به مسلمانان كمك مالى خواهند كرد يا دو عبارتى كه تأكيد دارد ، هر گونه اختلافى بين طرف‌هاى عهدنامه پيش آيد ، مرجع رسيدگى رسول خدا ( ص ) است ؛ يا تكرار عبارت : نيكوكارى بدون گناه و يا عبارت : هر قبيله‌اى بر اساس اصول